ՀԱՄԱՌՈՏԱԳԻՐ | Ազա՞տ են, արդյոք, ՀՀ քաղաքացիները տեղաշարժի հարցում

ՀՀ Սահմանադրությունը ՀՀ քաղաքացիների համար հռչակում է ազատ տեղաշարժի իրավունք, այդ թվում` ՀՀ-ից ազատորեն ելքի և ՀՀ ազատ մուտք գործելու իրավունք (հոդված 25):
Ազատ տեղաշարժվելու իրավունքն ամրագրված է նաև «Մարդու համընդհանուր իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի հռչակագրում և «Մարդու իրավունքների և ազատությունների» Եվրոպական կոնվենցիայում:
Նշված փաստաթղթերը հռչակում են նաև որոշակի պայմաններում քաղաքացիների երկրից դուրս գալու իրավունքի իրականացման նկատմամբ պետությունների (ազգային իշխանությունների) կողմից որոշակի սահմանափակումներ կիրառելու իրավազորութունը` նկատի ունենալով, որ որոշ դեպքերում քաղաքացիների ազատ տեղաշարժի անհատական իրավունքը կարող է հակասության մեջ մտնել պետության, հասարակության կամ դրա առանձին անդամների կամ խմբերի իրավունքների հետ` կապված վերջինների նկատմամբ տեղաշարժվող քաղաքացու՝ օրենսդրությամբ սահմանված պարտականությունների կատարման հետ:

Նպաստու՞մ է, արդյոք ՀՀ օրենսդրությունը ՀՀ քաղաքացիների ազատ տեղաշարժի իրավունքի իրացմանը
Օրենսդրական հարթությունում առկա են մի շարք բացեր, մասնավորապես` օրենքի մակարդակով սահմանված չեն`

  • ՀՀ քաղաքացիների ելքի և մուտքի համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի ցանկը,
  • քաղաքացիների ելքի ժամանակավոր սահմանափակումների հիմքերը և ժամկետները,
  • սահմանափակումների հիմքերի ճշգրտման և վերահսկման պայմանները,
  • հատուկ կատեգորիաների անձանց (անչափահասներ, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով անգործունակ ճանաչվածներ) սահմանը հատելու հետ կապված խնդիրների լուծումները,
  • օտարերկրյա պետություններում անձնագիրը կորցրած ՀՀ քաղաքացիներին վերադարձի վկայականների տրամադրման հիմքերը, կարգը, որը գործնականում լայնորեն կիրառվում է վերջին տարիներին,
  • ՀՀ քաղաքացիների անձնագրերում օտարերկրյա պետություններում վավերականությունն արտացոլող կնիքի դրման հիմքերը և այլն:

Ինչու՞ կամ ու՞մ է պետք ՀՀ քաղաքացու անձնագրի երկակի վավերականությունը

ՀՀ քաղաքացու անձնագիրը տրվում է որոշակի վավերականության ժամկետով` 10 տարով, ապա, որպես կանոն, ևս 5 տարի երկարացումով («ՀՀ անձնագրային համակարգի կանոնադրությունը», որը հաստատվել է ՀՀ կառավարության 1998թ. մարտի 24-ի թ. 821 որոշմամբ): Սակայն առ այսօր ՀՀ քաղաքացու անձնագրում որոշակի վճարի դիմաց (յուրաքանչյուր տարվա համար 1000 դրամ) դրվում է հատուկ կնիք (1-5 տարի ժամկետով), որպես օտարերկրյա պետություններում այդ փաստաթղթի վավերականության ապացույց, որով ըստ էության պաշտոնապես նույն փաստաթղթի համար սահմանվում է երկակի վավերականության ռեժիմ` մեկը հանրապետության ներսում, մյուսը օտարերկրյա պետություններում:

Ինչու՞ է դրվում այդ հատուկ կնիքը: Ըստ պաշտոնական մեկնաբանության այդ կնիքի դրման գլխավոր նպատակը քաղաքացիների Հայաստանի հանրապետությունից ելքի հնարավոր սահմանափակումների հիմքերի ստուգումն է: Լուծվու՞մ է, արդյոք, այդ խնդիրը նման մեխանիզմով: Մեր կարծիքով` ՈՉ, որովհետև նախ` անձնագիրը անձի նույնականությունը հաստատող փաստաթուղթ է և ոչ թե անձի հնարավոր հակաօրինական գործունեությունը կամ վարքը կանխարգելելու միջոց, երկրորդ` անգամ եթե այդ կնիքը դնելուց համապատասխան մարմինները իսկապես ստուգում են անձի երկրից դուրս գալու հնարավոր սահմանափակումների հիմքերը, ապա այդ առումով սա շատ խոցելի մեխանիզմ է, որովհետև ելքի իրավունքի սահմանափակման հիմքեր ցանակացած անձի համար կարող են առաջանալ նաև կնիքը դնելուց անմիջապես հետո: Ուստի ստացվում է, որ անձնագրում ելքի վավերականության կնիքը դրած անձն ամբողջ հինգ տարի այդ առումով դառնում է ստուգման ոչ ենթակա: Երրորդ` այդ կնիքն, ըստ էության, ներկայացնում է ելքի վիզայի մի յուրահատուկ տեսակ, ինչը հակասում է անձնագրին` միջազգային իրավունքի փաստաթղթերով ներկայացվող պահանջներին, մասնավորապես Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի մասին Չիկագոյի կոնվենցիայի 9-րդ հավելված 3-րդ գլխին` «Ուղևորների ժամանման, մեկնման և նրանց ուղեբեռների մասին»:

Իսկ եթե այդ կնիքի դնելն իրականում պարզապես`

  • ՀՀ պետական բյուջեն համալրելու նպատակով քաղաքացիներից լրացուցիչ դրամ հավաքելու համար միջո՞ց է լոկ կամ,
  • ՀՀ քաղաքացիների ազատ տեղաշարժի հիմնարար իրավունքը արհեստականորեն սահմանափակելու քաղաքական նպատա՞կ է հետապնդում կամ,
  • գուցե դա ինտենսիվ արտաքին միգրացիոն հոսքեր ունեցող երկրում որոշակի մարմինների համար կոռուպցիոն ճանապարհով ստվերային եկամուտներ շորթելու՞ միջոց է…

Tags: ,

13 Comments to “ՀԱՄԱՌՈՏԱԳԻՐ | Ազա՞տ են, արդյոք, ՀՀ քաղաքացիները տեղաշարժի հարցում”

  1. Sevak said...
    July 16, 2007

    Համառոտագիրը մշակվել է սոցիոլոգ Վարդան Գևորգյանի կողմից: Արձագանքները թեմայի շուրջ կօժանդակեն հեղինակին փաստաթղթի վերջնախմբագրման համար, որից հետո այն կհասցեագրվի համապատասխան գերատեսչություններ:
    Any comments?

  2. Արտաշես said...
    July 16, 2007

    Շատ կարճ: Գրված է. «Նպաստու՞մ է, արդյոք ՀՀ օրենսդրությունը ՀՀ քաղաքացիների ազատ տեղաշարժի իրավունքի իրացմանը
    Օրենսդրական հարթությունում առկա են մի շարք բացեր, մասնավորապես` օրենքի մակարդակով սահմանված չեն`………»

    Իսկ հնարավո՞ր է արդյոք, որ դա ԼԱՎ է, որ այդ բացերը կան: Մի մոռացեք, որ Հոլանդիայում չենք ապրում (ստիպված եմ միշտ հիշեցնել :) ): Հենց որ համապատասխան օրենքները ընդունվեն, մեր «օրինապահ» մարմինները, կանխագուշակելիորեն, արհեստական խոչընդոտներ կսկսեն ստեղծել՝ «ըստ օրենքի»: Ամեն մի այդպիսի խոչընդոտը հաղթահարելու համար՝ կսահմանվի մի գումար: Մնացածը ինքներդ գիտեք:
    Այդ պրոցեսի վառ գործող օրինակ – վարորդների դժկամությունը ոստիկանության դիմելու ավտովթարների ժամանակ, իրենց ձգտումը ավելի շուտ իրար հետ ինչ-որ համաձայնության գալու, քան թե պրոբլեմը լուծելու օրենքով սահմանված կարգով: Ինչու՞: Որովհետև ոստիկանները «ըստ օրենքի» են գործում և ոչ թե ըստ իսկական օրենքի: (Եվ մեր այդ մոտեցումը ամենացայտուն տարբերություններից է մեր և քաղաքակիրթ երկրների շարքային քաղաքացիների պահելաձևի միջև: Իրենք ուղղակի չեն հասկանում, թե ինչու ոստիկանությունից խուսափելը կարող է ավելի արդար արդյունք ունենալ նույնիսկ տուժածի համար:)
    ——————————————————————————-

    Կլոր կնիքի մասին: Դա ուղղակի խայտառակություն է: Եթե դա պարտադրող օրենք կա, այդ օրենքը պարզորոշ կերպով հակասահմանադրական է; եթե չկա, դա խուժանություն է: Մի շարք արևտյան երկրներում եմ եղել: Ոչ մի երկրի անձնագրային պաշտոնյայի մտքով անգամ չէր անցնում այդ անտեղի ու տափուկ երկրորդ էջը բացել ու վրան գրված հիմարությունները կարդալ ու կնիքները ստուգել: Իրենց միմիայն առաջին էջի վրա դրված անձնագրի վավերության ժամկետն էր հետաքրքրում: Դրանով, կարծում եմ, ամեն ինչ ասված է…

  3. Ashot said...
    July 16, 2007

    Oho

    Grum em uzbekstanits, asem, vor aytsegh aveli hetaqrqir baner en katarvum.
    Kazakhstani het sahmany pak e, vorpeszi gyughatsinery apranq chartahanen. Isk migratsiayi dem urish dzev en payqarum, inch klor kniq, parzapes andznagir chen talis, ushatsnum en mi qani tari, vor yeritasardnery chlqen yerkiry.

    espisi baner

  4. Sergey said...
    July 17, 2007

    Итак…
    После коротенького перерыва хотелось бы влиться в стройную струю обсуждения проблемы с так называемой «круглой печатью».
    Как видно из текста и из некоторых коментариев не все достаточно точно поняли предмет обсуждения, а точне не правильно преподнесена сущность пресловутой «круглой печати». Как мы уже заметили большинство из нас не раз бывали за рубежами нашей славной родины, и если вы заметили, своим недремлющим оком, то давайте посчитаем, а уж потом будем ругаться…

    1. Паспорт гражданина РА – универсальный документ, поясняю – пригоден как для внутреннего пользования так и за рубежом.
    2. Практически во всех иностранных государствах есть минимум два вида удостоверения личности гражданина – это внутреннее удостоверение и заграничный пасспорт.
    3. Проблеммы связанные с получением этих самых загран паспортов зачастую заставляют законопослушных иностранцев за месяцы до загран поездок отстаивать в очередях в преффектуры или другие отделы….
    4. А у нас с вами есть максимальный срок на получение печати 3дня, да и сумма 5000 AMD просто смехотворна по сравнению с затратами на получение нового паспорта (в России до 70000 руб., во Франции до 200 евро, ну так далее)

    Ну и что можно сказать теперь, в таком уж ли бедственном положении находятся граждане РА, или все таки не стоит пенять на зеркало и искать повод погавкаться с правительством и его органами.

    С уважением Сергей.

  5. Արտաշես said...
    July 18, 2007

    Сергей,
    Включите свой мозг (или умение читать по-армянски) перед тем, как позволять себе выражения типа “погавкаться”, договорились?!

    Вы явно не усекли смысл моей записи. Повторяю: во всех западных странах, где я бывал, никто из иммиграционных служащих, ИМЕННО для которых и написано на странице 4 армянских паспортов “This passport is valid for foreign countries until”, не удосужился эту страницу даже открыть. Органы этих самых foreign countries плевать хотели на то, что там армянские дураки проставили на странице 4, 5, или 6. Они, эти органы, как и подобает Homo sapiens, открывали разворот паспорта с фотографией, смотрели на его 10-летний срок годности, совершенно этим удовлетворялись и потом смотрели на страницу с визой. Им, конечно, и в голову не могло прийти, что один и тот же паспорт может иметь два различных срока годности, потому что они даже армянских государственных чиновников a priori принимают за представителей своего биологического вида. Это всё, что я писал в моей записи. И это и было предметом первоначального обсуждения: “ըստ էության պաշտոնապես նույն փաստաթղթի համար սահմանվում է երկակի վավերականության ռեժիմ` մեկը հանրապետության ներսում, մյուսը օտարերկրյա պետություններում:” Так что сами можете сделать вывод, кто не “достаточно точно понял предмет обсуждения”.

    Далее. Ваши пункт 1 и 2 подразумевают, что, к примеру, паспорт гражданина США – не универсальный документ, а сугубо “заграничный пасспорт”. Я соответствующих американских законов не знаю, поэтому не могу категорически утверждать. НО, исходя из личного опыта общения, на 99% уверен, что это не соответствует действительности. В любом внутреннем офисе, от пивного бара (где проверяют возраст) до государственной конторы, просто непостижимо, что водительское удостоверение (их обычный внутренний документ) пройдёт, а паспорт – нет. Секунду – сказал про бар и вспомнил: мой американский приятель был в процессе замены водительского удостоверения, а барменша временную бумажку не приняла; он был вынужден поехать домой, взять свой американский паспорт и привезти его в бар, чтобы ему разрешили остаться! Всё, даже без знания закона сейчас практически ясно, что паспорт США – такой же универсальный, как и армянский. А не сугубо “заграничный”. Просто, для УДОБСТВА, люди не тащат его везде с собой, а обычно ограничиваются водительским удостоверением. И на этом универсальном паспорте, я уверен, стоит только одна дата годности – как для внутренней барменши, так и для зимбабвийского посла. Всё. Вот и пеняйте на СВОЁ зеркало. :)

  6. Sergey said...
    July 18, 2007

    Прошу прощения если слова “погавкаться” были приняты вами на свой счет и оскорбили вас. Но мозг отключается либо у трупа либо у олигофрена на последней стадии, так что хотелось бы услышать объяснения относительно сказанного в мой адресс. ):-(

    Не знаю насчет США, и вообще не рассматриваю это государство как действительно развитое и демократическое государство, поэтому пример США считаю неудачным.

    А насчет того что не смотрят на страницу: во стольных городах Париже и Москве пограничники чуть ли не вынюхивают паспорт предоставленный к осмотру. А в бухаресте даже прописку попросили перевести. И даже у наших соседей (грузин) есть удостоверение личности, и паспорт. От того что паспорт является документом удостоверяющим личность гражданина за рубежом он не теряет своих функций и в пределах страны проживания (а права купить намного легче чем паспорт, здесь и встает вопрос о безопасности).

    А относительно принадлежности наших чиновников к подвиду отличному от “ХОМО САПИЕНС” это уже извините статья подсудная, и речь здесь идет об оскорблении чести и достоинства человека….

    Не стоит так резко реагировать на мнение отличное от вашего…
    С уважением Сергей…

  7. Syur said...
    July 18, 2007

    Если чессно, то прочёл не всё, но замечу, что по-мому не всё так однозначно, как представляется…
    например, должно ли ограничиваться право на выезд военослужащих, людей в местах не столь отдалённых, подследственных и т.д.

    Если скажете нет, то могу привести кучу резонов, что это неправильно, а значит надо менять конституцию (хотя мне кажется, что конституция наверняка чё-нить типа “кроме случаев обговорённых или регулируемых соответствующим законодательством” в себе хранит)

    Если да, то это уже отклонение от крайней интерпретации конституции, а значит разговор перешёл в плоскость относительных интерпретаций – соответственно, регулирование государством условий выезда различными интсрументами вполне логично (в том числе и круглая печать).

    Таким образм, резюмирую, что несмотря на то, что я не сторонник этой печати и её смысла, тем не менее не считаю, что государство грубо что-то и какие-то права попирает… просто регулирование вопроса далеко от нормального.

    Уверен, что если бы печать ставили за 2 минуты при выдаче пасспорта и при любом заявлении, то вы бы не очень-то и спорили бы на эту тему… не так ли?

  8. Արտաշես said...
    July 18, 2007

    Сергей,

    Ну вот и хорошо. А по сути вопроса? Что универсальный (как выяснили) паспорт должен иметь один срок годности, а не два?

    Syur,

    Не помню, чтобы кто-то выступал за абсолютную позицию никакой государственной регуляции…

    Если бы печать ставили не за 2 минуты, а за секунду, вопрос остался бы таким же открытым. Здесь не об удобности была речь…

  9. Sevak said...
    July 19, 2007

    Լավ, ինչ ունենք այս պահին.

    1. այսպես կոչված «կլոր կնիքը» պարզապես խայտառակություն է (Արտաշես),
    2. դա հենց այն մեխանիզմն է, որ թույլ է տալիս հայկական անձնագրերը օգտագործելի դարձնել թե՛ ներսում, թե՛ դրսում (Սերգեյ)
    3. խնդիրը «կլոր կնիք» երևույթի մեջ չէ, այլ այն տալու գործընթացի (Syur)

    Հակադիր կարծիքները կարծես մոտենալու միտում ունեն այստեղ: Ամեն դեպքում ես կխնդրեմ նյութի հեղինակին անդրադառնալ այս քննարկման մեջ բարձրացված հարցերին:

  10. Աբրահամ said...
    July 19, 2007

    Որպես քաղաքացիների ազատ տեղաշարժի խոչընդոտ` կարելի է նշել նաև ,,օդի փողը,,: Անհասկանալի է այդ տուրքի նշանակությունը` ընդհանրապես: Արդյոք այն պետական բյուջեի ֆինանսական մուտքերն ավելացնելու, թե օդանավակակայանի ինքնաֆինանսավորման նպատակ ունի: Ինչպես է, որ այն տոմսի արժեքի մեջ չի մտնում: Վերջապես, գումարի չափը` 10.000 դրամ: Ինչպես է այն որոշվել: Չէ որ ամեն մի տուրք սկզբունքորեն պետք է սահմանվի ծախսերը չգերազանցող մասով, ինչպես շատ հաճախ մատնանշում են միջազգային կոնվենցիաները:
    Թերևս կարելի է հասկանալ պատճառը.հանրապետությունից նկատվում են էմիգրացիոն մեծ հոսքեր: Իրենց ճանապարհորդությունը կազմակերպելու համար կարող են 10.000 դրամ էլ ավել վճարել-ինչ կա որ: Իսկ ովքեր են հիմնականում տեղաշարժվում: Իհարկե, աշխատանքային միգրանտները:
    Խեղճ աշխատանքային միգրանտներ:Երբ նրանք աշխատում էին Ռուսաստանում, գործատուի կողմից վարձատրվում էին դոլարով, ՌԴ-ից ելք կատարելիս ստիպված էին լինում վաստակած գումարը դարձնել ռուսական (այս պահին չգիտեմ ինչպես է կարգը), իսկ Հայաստանում` դրամ, և մի հատ էլ ֆինանսապես այսպես տուժել:

    Աբրահամ

  11. Sergey said...
    July 19, 2007

    Ну вот наконец-то,

    Спасибо “СЮРУ”, простите не знаю имени, но дело о печати действительно не в том каков срок внутреннего и внешнего срока действительности паспорта. Здесь проблема в обеспечении безопасности и пресловутой борьбы с международной преступностью в лице наших с вами экспортируемых гохаканах и приблатненных.

    Относительноп же сроков получения я не соглашусь с вами, может вам попадались лишь коррумпированные чиновники, но мне везло и постоянно. Часто даже не приходилось ждать оговоренных 3-х дней, это в случае срочности и обоснованности выезда за рубеж (конференция, билеты на руках, и т.д.). А то что печать усложняет выезд за рубеж уклонистам от армии и другим несознательным элементам, то простите здесь я обеими руками за!!!!

    А теперь к Абрааму.Тот факт что пошлина взимаемая в аэропорту (в простонародье “оди пох”) мера чисто фискальная сомневаться не приходиться. Однако имел недавно беседу с одним чиновником и в ответ на мой вопрос почему не включать этот налог в стоимость билета, как во всех цивилизованных странах, выяснилось что эта мера используется так же и для контроля наших нечистоплотных и вороватых авиакомпаний. Поясняю – чтобы билеты “ЛЕВЫЕ” не продавали, то есть от налогов не уходили. Версия конечно кажется слабенькой и притянутой за уши, но что поделаешь в таком государстве жинем. Ну не любим мы платить налоги, хоть ты тресни. А государство при этом обязано!!! Вынь да полож, да еще на блюдечке с голубой каемочкой, не так ли Арташес?

    Севак тебе полный респект!!!

    Суважением Сергей.

  12. Vardan said...
    July 19, 2007

    Հարգելիներս, նախ շնորհակալություն քննարկմանը մասնակցելու համար: Պարզապես , որպես քննարկվող խնդրի համառոտագրի հեղինակ, ևս մեկ անգամ ուզում եմ որոշակի կոնկրետացում մտցնել քննարկման ընթացքի մեջ: Խոսքն այստեղ բոլորովին էլ սեփական անվտանգությանը հետևելու պետության իրավունքը սահմանափակելու մասին չէ: Ես էլ եմ այն կարծիքին, որ ամեն մի իրեն հարգող պետություն իրավունք ունի իր ան և իր քաղաքացիների անվտանգության նկատառումներով որոշակի սահմանափակումներ կիրառի իր քաղաքացիների տեղաշարժի հարցերում: Սակայն հարցն այստեղ ոչ թե այդ սահմանափակման իրավունքի ընդունման կամ չընդունման մասին է, այլ ա/ այդ սահմանափակումների սահմանների, բ/ այդ սահմանափակումների օրենքի մակարդակով հիմնավորվածության, գ/ այդ սահմանափակումների վերահսկման մեխանիզմների արդյունավետության, , դ/ ՀՀ քաղաքացիների անձը հաստատող գլխավոր փաստաթղթի` ՀՀ անձնագրի իրավական պետության սկզբունքներին և միջազգային իրավունքի նորմերին (որոնց միացել է մեր երկիրը) համապատասծանության մասին է: Չէի ուզենա, որ հարցի քննարկումը հանգեցվեր միայն այդ դրման ժամկետներին կամ դրա դիմաց գանձվող վճարի չափին, չնայած սովորական քաղաքացու համար դրանք ևս կարևոր են:
    Եվ մի խնդրանք էլ. խնդրում եմ քննարկման բոլոր մասնակիցներին պահպանել միմյանց նկատմաբ հարգալիցությունը, որքան էլ որ մյուսի տեսակետը անընդունելի լինի իր համար: Հիշեք, որ մեզանից ոչ ոք չի տիրապետում վերջնական ճշմարտությանը:
    Հարգանքներով` Վարդան

  13. nazarian said...
    August 3, 2007

    Երևի պատճառը Հայերի սերն է կնիքների նկատմամբ: Ձեռի հետ մի քանի հազար դրամ սարքելն էլ չի խանգարում: Իսկ թե իրականում այդ կնիքը ում է պետք, ես չեմ կարող ասել: Արևմուտքում աըդ կնիքին միայն կնայեն եթե անձնագիրը ժամկետանց է:

Leave a Comment

*

*